Criminal Law Blog

30 Aug
መነሻ ሀሳብ አንድ አይነኬና ከሰው ልጅ ተፈጥሮአዊነት የሚመነጭ፣ አለምአቀፍ ተቀባይነት ያገኘ ሀገራት በየሕገ መንግስታቸው እውቅና በመስጠት በውዴታ ሳይሆን በግዴታ የሚያከብሩት መብት አለ፡፡ የእኩልነት መብት፡፡ ሰዎች በሕግ ፊት እኩል ናቸው፡፡ የእኩልነት መርህን ያልተከተለ የክስ አቀራረብ ሂደትና ወጥነትና ተገማችነት የጎደለው የቅጣት አጣጣል ስርአት አጠቃላይ የአንድ ሀገር የወንጀል ፍትህ ስርአትን የሚያናውጥና የህጎች አላማን የሚያናጋ ነው፡፡ በግልፅ ተለይቶ የታወቀ የሕግ ምክንያት ከሌለ በስተቀር ማንኛውም አጥፊ በፈፀመው የወንጀል ተግባር ልክ በሕግ መሰረት ይከሰሳል፤ ተመጣጣኝ ቅጣት ይጣልበታል፡፡ ተመሳሳይ ጥፋት የፈፀሙ ሰዎች ተመሳሳይ ክስ ሊቀርብባቸው ይገባል፡፡ ከጥፋተኝነት ውሳኔ በኃላ ታሳቢ የሚደረጉ ግላዊ…
15 Mar
መግቢያ በአንድ አገር ጤናማ የሆነ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ እንዲኖርና የኢኮኖሚ እድገቱ የሚመጥን የውጭ ሃገር ገንዘብ ልውውጥ እንዲኖር ማድረግ እንደ ኢትዮጵያ ላሉት ወደ መካከለኛ ገቢ የሚያደርጉት ግስጋሴ ወሳኝነት አለው፡፡ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ በአዋጅ ቁጥር 591/2000 እንደተሸሻለው በዓንቀፅ 18(6) ፣20 (2) እና 27 (2) መሰረት የገንዘብ ዝውውር በተመለከተ መመርያ ለማውጣት ስልጣን እንደተሰጠው ስለተደነገገ በተለያዩ ግዚያት መመርያዎች ሲያወጣና ሲያሻሽል ቆይቷል፡፡ በዚሁ በተሰጠው ስልጣን መሰረት ማነኛውም ሰው ወደ ኢትዮጵያ ሲገባ እና ሲወጣ ምን ያህል የኢትዮጵያ ገንዘብ ማለትም ብር እንዲሁም በኢትዮጰያ ተቀባይነት ያላቸው የውጭ ምንዛሬ ይዞ መውጣት እና መግባት እንደሚችል በመመርያ…
27 Feb
  “የነፃነት መብት” መርህ ሲሆን “መያዝና መታሰር” ልዩ ሁኔታ ነው!” መግብያ መያዝ እና መታሰር በህግ ተለይተው በተቀመጡ ምክንያቶች እና በግልጽ በተዘረጋው ስርአት መሰረት በጥንቃቄ የሚከናወን ልዩ ሁኔታ ሲሆን ነፃነት መርህ ነው! የነፃነት መብት በተለያዩ አለምአቀፍ የሰብአዊ መብቶች ህግጋት፣ አለም አቀፍ የሰብአዊ መብቶች ሰምምነቶችና ሰነዶች መደንገጋቸውን እንደተጠበቀ ሆኖ፣ በኢፌድሪ ህገ መንግስት ምእራፍ ሶስት “መሰረታዊ መብቶችና ነጻነቶች” በሚል ርእስ በአንቀጽ 17 ስር ተደንግጎ የሚገኝና “የሰው ልጅ” ሰው በመሆኑ ብቻ በተፈጥሮ ከተሰጡት ሰብኣዊ መብቶች አንዱ ነው፡፡የነጻነት መብት በዚሁ ህገ-መንግስት እና ሌሎች ህጎች ላይ የተደነገገው እንደ መንግስታዊ ስጦታ እንዲቆጠር…
22 Jan
Introduction Identification Parade is one of police identification procedure, in which the suspect of a crime is exhibited with a number of other persons, to be identified by a witness and/or victim. It is one way of identifying the suspect from a group of similar-looking persons. It is considered as one part of police investigation and commonly used when the suspect is in custody. The process conducted on similar-looking persons that are shown simultaneously or sequentially to a witness. Accordingly the witness may identify…
31 Dec
አራጣ የሰዉ ልጅን የግብይት ታርክ በቅርበት ተከትሎ እንደመጣ ይነገራል፡፡ በዘርፉ በርካታ ጥናታዊ ጽሁፍ ያበረከቱ ምሁራንም ቢሆኑ አራጣ ከአራት ሺህ አመት ያላነሰ ታርክ እንዳለዉ በመግለጽ የቅርብ ግዜ ክስተት እንዳልሆነ ደጋፊ ሀሳብ ሰጥተዋል፡፡ ስለ ታርካዊ አመጣጡ ይህንን ካልኩኝ ወደ ዋናዉ የጽሁፉ አላማ ማለትም የአራጣን ምንነት፣ የሚያስከትለዉን የወንጀል ሃላፊነት/ተጠያቂነት፣ የማህበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ቀዉስ አንዲሁም በሀገር እኮኖሚ ላይ የሚያስከትለዉን ጉዳት ለአንባቢያን ግንዛቤ ማስጨበጥ በመሆኑ ያንኑን እንደሚከተለዉ በዝርዝር እናያለን፡፡ አራጣ በተለያዩ ሀገራት ሕግጋት እና በተለያዩ የሙያ መስክ ባሉ ምሁራን በተጻፉ መጻህፍት ላይ የተለያዩ ትርጉም ተሰጥቶታል፡፡ በሀገራችን ሕግ አራጣ ያለዉን ቦታ…
06 Dec
መግቢያ በአንድ ወንጀል የተጠረጠረ ከዛም የተከሰስ ግለሰብ በሕግ ከለላ ሥር ከዋለበት ግዜ ጀምሮ ሊገለገልበት የሚጋባው የተለያዩ መብቶች አሉት። ያለ መናገር መብት፣ በእራስ ላይ ምስክር ሆኖ እራስን ያለመወንጀል መብት እና የሕግ አማካሪ ጠበቃ የማግኘት መብት ዋና ዋናዎቹ ናቸው። አንድ ተርጠርጣሪ ያለመናገር መብት እንዳለውና የሚሰጠው ቃልም እንደማስረጃነት ሊቀርብበት እንደሚችል በሚገባው ቋንቋ የማሳወቅ ግዴታ በሕግ ከለላ ሥር የሚያውለው አካል ሲሆን፣ ይህ መብት በሌሎች ሃገር የሕግ ማዕቀፍ ትልቅ ስፍራ የሚሰጠው ፅንሰ ሃሳብ ነው። ይህ በተለምዶው የMiranda Warning በመባል የሚታወቀው መብት መብቱ እንደ አግባብነቱ በሥራ ላይ ካልዋለ በፍርድ ቤት የሚቀርበውን…
04 Oct
መግቢያ በኢትዮጵያ የፍትሕ አስተዳደር ሥርዓት ውስጥ የፍርድ ቤቶች ሚና የጎላ ነው፡፡ ፍርድ ቤቶች በሕግ አውጭው አካል የሚወጡ ሕግጋትን ተረድተውና ተርጉመው ሕጉ የወጣለትን ግብ እንዲመታ የሚያስችል ውሳኔ የመስጠት ተፈጥሮዓዊ ሥልጣን አላቸው፡፡ በዚህ ሂደት ውስጥ በተለይ የወንጀል ጉዳዮችን የሚመለከቱ ፍርድ ቤቶች የተከሳሽ መብትን የሚያስጠብቁበት የተለያዩ የሕግ ሥርዓቶች ይገኛሉ፡፡ ለዚህ እንደ ምክንያትነት የሚጠቀሰው በወንጀል ጉዳዮች ከሳሽ በመሆን የሚቀርበው ዐቃቤ ሕግ ተከሳሽ ሆኖ ከሚቀርበው ግለሰብ አንፃር የተሻለ እውቀት፤ ማስረጃ የማቅረብ ጉልበት እና በተያያዥ ነገሮች የበለጠ ነው ተብሎ ስለሚታሰብ የሚፈጠረው የዓቅም አለመመጣጠን ለማጥበብ ነው፡፡ ይሁን እንጅ በኢትዮጵያ የፍትሕ ሥርዓት ውስጥ…
28 Sep
የአዲስ አበባ ፖሊስ ኮሚሽን ለተለያዩ የመገናኛ ብዙሀን በሰጠው መግለጫ በአዲስ አበባ ከተማ 28 ሰዎች መሞታቸውን፣ በፖሊስ ከተያዙ ሰዎች መካከል በርካቶች በምክር መለቀቀቃቸውን፣ 174 ሰዎች በሕግ አግባብ በፍርድ ሒደት ተጠያቂ እንደሚሆኑ እንዲሁም 1204 ሰዎች በቁጥጥር ሥር ውለው ሠንዳፋ እንዲቆዩ ከተደረገ በኋላ ለማነፅና ወደፊት ሲታረሙ ወደ ሕብረተሰቡ ለመቀላቀል ሲባል ጦላይ ላልተወሰነ ጊዜ እንደሚቆዩ በይፋ ተገልጿል፡፡ ወንጀል ከመፈፀሙ በፊት ወንጀልን መከላከልና ወንጀል ተፈጽሞ ሲገኝ የወንጀል ምርመራ የማጣራት፣ ተጠርተሪዎችን በሕግ አግባብ የማሰር፣ የታሰሩትን ሰዎች ፍርድ ቤት በማቅረብ እንደ ፍርድ ቤት ትዕዛዝ መፈፀም ሕጋዊ እና ዋነኛ የፖሊስ ሥራ ከመሆኑ በተጨማሪ…
30 Jul
ይህንን ጽሑፍ እንዳስቀምጥ የገፋፋኝ ምክንያት በተደጋጋሚ በሀገራችን እያስተዋልኩት ያለው ጥንቃቄ ያልተሞላበት፣ በግድየለሽነት ላይ የተመሠረተ የወንጀል ስፍራ ምርመራ በማየቴ ነው፡፡ በተለይ በቅርቡ በመስቀል አደባባይ ሁለት ትላልቅ ወንጀሎች ተፈፅመው የወንጀል ስፍራ ጥበቃው እና ምርመራው ክፍተት ያለበት፣ በሳይንስ ያልተደገፈ እና በቀጣይ ለሚካሄደው የታክቲክም ሆነ የቴክኒክ ምርመራዎች አሉታዊ አስተዋፅኦ እንደሚኖረው በማየቴ ነው፡፡ በዚህ መሠረት በዝች አጭር ጽሑፍ ስለ ወንጀል ስፍራ ምንነት፣ የወንጀል ስፍራ ጠቀሜታ፣ የወንጀል ስፍራ አጠባበቅ እና ተያያዥነት ያላቸውን ሃሳቦች በማንሳት እንደሚከተለው ቀርባል፡፡ የወንጀል ስፍራ ምንነት የወንጀል ስፍራ ማለት ወንጀል የተፈፀመበት ቦታ ሆኖ ለወንጀል ምርመራው ጠቀሜታነት ያላቸው አካላዊና…
24 May
በምርመራ ወቅት በፖሊስ ጣቢያ የተሰጠ የምስክሮች ቃል በፍ/ቤት ያለው ተቀባይነት፤ ሕጉ፣ ትግበራው እና የሰበር ችሎት አቋም አንድ ወንጀል ስለመፈጸሙ እና ድርጊቱን ፈጽሟል ተብሎ የተጠረጣሪው ሰው የድርጊቱ ፈጻሚ ስለመሆኑ ፖሊስ ምርመራውን በሚያከናውንበት ጊዜ ከሚያጣራባቸውና ከሚያረጋግጥባቸው የማስረጃ ዓይነቶች መካከል አንዱ የሰው ምስክሮች ናቸው፡፡ ይህን መሰረት በማድረግ የዚህ ጹሁፍ ዓላማ የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145ን ህጉን ፣በፍ/ቤት ትግበራ ያለውን የህጉን ትርጉም እና የሰበር ችሎት የህግ ትርጉም አቋምን ከተከሳሽ መብት አኳያ በማመዛዘን ያስዳስሳል፡፡ የወ/መ/ስ/ስ/ህ/ቁ 145 በፖሊስ ምርመራ የተሰጠ ቃል በማስረጃነት ሊቀርብ ስለመቻሉ (1) ዐቃቤ-ህጉ ወይም ተከሳሹ ሲያመለክት በፖሊስ ምርመራ ጊዜ የተሰጠውን የምስክርነት…
27 Mar
  መግቢያ ወንጀል በአጠቃላይ ፀር መሆኑ እሙን ነው፡፡ ከክቡር የሰው ህይወት አንስቶ፣ ጤንነትን፣ ክብርን፣ ደህንነትን፣ ንብረትን፣ አስተሳሰብን፣ ሰላምንና አጠቃላይ የሀገርን ማህበረሰባዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ፖለቲካዊና ጥቁም ባህላዊ መረጋጋቶች ላይ ጥላ የሚያጠላና የሚያናጋ መሆኑ አያጠራጥርም፡፡ ይህ ሁኔታ እንዳይከሰት ጥበቃ የሚያደርጉ የተለያዩ ህጎች ቢኖሩም የወንጀል ህግ አይነተኛ መሳሪያ ተደርጎ ይወሰዳል፡፡ የወንጀል ህግ ማህበረሰባዊ፣ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ጥበቃዎችን በሚያደርግበት ወቅት የማህበረሰቡንና የግለሰብን (ወንጀል አድራጊን) መብት ባማከለ መልኩ የሚቀረፀም የህግ አይነት ነው፡፡ በህግ ፍልስፍናውም ሆነ በኢትዮጵያ የወንጀል ህግ ላይ ይህ አይነት ሚዛናዊነት (Balance) በአግባቡ የሚነሳና የሚንፀባረቅ ነው፡፡ ከእነዚህ ሚዛናዊነት መካከል የግለሰቦች ነፃ…
07 Mar
የኢሕአዴግ ሊቀመንበር የነበሩት አቶ ኃይለ ማርያም ደሳለኝ የአባል ድርጅቶቹ ሊቃነ መናብርት ጋር በመሆን የግንባሩ የሥራ አስፈጻሚ ኮሚቴ ለአሥራ ሰባት ቀናት ያደረገውን ግምገማ መሠረት በማድረግ ማብራሪያና መግለጫ እንደሰጡ ይታወሳል፡፡ በመግለጫውም የተሻለ አገራዊ መግባባት ለመፍጠርና የዴሞክራሲ ምህዳሩን ለማስፋት በጥፋታቸው ምክንያት ጉዳያቸው በፖሊስ ምርመራ ላይ ያሉ ክስ ተመሥርቶባቸው በዓቃቤ ሕግ ክትትል ላይ ያለ፣ እንዲሁም የተፈረደባቸውንም ጨምሮ አንዳንድ የፖለቲካ ፓርቲ አባላትና ግለሰቦች የወንጀል ምርመራው እንደሚቋረጥ፣ ክሳቸው እንደሚነሳ ወይም ምሕረት እንደሚደረግላቸው አስታውቀው እንደነበር ይታወቃል፡፡ ይሁን እንጂ ኋላ ላይ ምሕረት የተባለው ጉዳይ ቀረና በይቅርታ፣ ምርመራ በማቋረጥና ክስን የማንሳት ሒደት ቀጥሎ በሺዎች…
05 Mar
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በቅጽ 21 በመዝገብ ቁጥር 123046 በይግባኝ ባይ አቶ አዲሱ ገመቹ እና በመልስ ሰጭ የአ/ብ/ክ/መ ዓ/ህ መካከል በነበረው የወንጀል ክስ ላይ አንድ አሽከርካሪ በቸልተኝነት በተለያዩ ሰዎች ላይ አካል ጉዳት ሲያደርስ የወንጀል ሕግ ቅጣቱን ከፍ ከሚያደርግበት በቀር በቸልተኝነት ተደራራቢ አካል ጉዳት ማድረስ ወንጀል እንደፈጸመ ተቆጥሮ ተደራራቢ ወንጀል ክስ ሊቀርብበት እንደማይችል እና ጥፋተኛ ተብሎ ሊቀጣም እንደማይችል ትርጉም ሰጥቷል፡፡ የጉዳዩ አመጣጥ ባጭሩ ይግባኝ ባይ በሰሜን ሸዋ ዞን ከፍተኛው ፍርድ ቤት የወንጀል ሕግ አንቀጽ 543/3/ትን በመተላለፍ በሚያሽከረክረው ተሸከርካሪ ውስጥ ተሳፋሪ የነበሩትን ሁለት ሰዎች…